Top menu

’Dit boek blijft altijd open om te herinneren’

Heemstede b

Ontwerper Patrick van der Vegt, burgemeester Marianne Heeremans en rabbijn Shmuel Spiero bij het net onthulde monument

HEEMSTEDE – Iedereen heeft een naam, heet het gedicht dat voorzitter Paola Koningsveld van de stichting Joods Monument Heemstede voorleest. Iedereen heeft wéér een naam, kun je ook zeggen. Op het Boek van de Namen, zoals het monument bij het Vrijheidsbeeld aan de Vrijheidsdreef heet, staan ze namelijk allemaal gegraveerd: de namen van de door de nazi’s vermoorde 162 joden uit Heemstede.

Door Sjaak Smakman (Haarlems Dagblad)

Hun namen weerklinken in de namiddagstilte. Ze worden voorgelezen door nabestaanden nadat het monument is onthuld. Twee opengeslagen bladzijden van het glimmend zwarte monument weerspiegelen de lucht, de zon en het ontluikende groen, symbolen van leven dat van deze mensen zo gruwelijk is beëindigd. ,,Dit boek blijft voor altijd open liggen’’, zegt rabbijn Shmuel Spiers, ,,om iedereen die hier langs komt te herinneren aan de gruwelen van de oorlog.’’

Veel van de honderden aanwezigen leggen als slot van de plechtigheid een steentje op het monument. Geen bloemen, zoals de bosjes tulpen die al bij het Vrijheidsbeeld op nog geen tien meter verderop al liggen. Het is een oude joodse gewoonte. Bloemen symboliseren het lichaam, dat vergankelijk is. Maar de onverwoestbare steen symboliseert de ziel, die blijft voortleven.

Herdenken

Een klein uur later benadrukt ook gastspreker Wim de Wagt bij de Dodenherdenking en onder meer bestuurslid van de stichting Joods Monument Heemstede, het belang van herdenken. ’Waar niet herdacht wordt, verliest een samenleving haar menselijkheid en gevoeligheid’, citeert hij historicus Hermann von der Dunk.

Herdenken is een voorrecht, aldus De Wagt. ,,We kúnnen het doen. We hebben de vrijheid om het te doen. We hebben er het geld voor, en de tijd. Maar is dat hetzelfde als menselijkheid? Tegelijkertijd verdrinken bijna dagelijks bootvluchtelingen aan de randen van Europa. Soms met honderden tegelijk. Hoe gaan we daar mee om?’’

,,En hoe is dat op dit moment in Syrië, Irak en Jemen? Waar veel mensen dagelijks familie, buren, vrienden verliezen. Waar dagelijks steden en dorpen kapot worden geschoten. Waar onvervangbaar cultuurgoed willens en wetens wordt vernietigd. Hoe kun je, als burger van die landen, in die situatie uitdrukking geven aan de herinnering, aan de nagedachtenis, aan gevoelens die zijn verbonden met verdriet, wanhoop en rouw om wat verloren is gegaan, gevoelens die schreeuwen om eerbiediging’’, legde hij de verbinding naar 2015.

Herdenken roept méér vragen op. Het verleden heeft ons gemaakt tot wie we zijn, aldus De Wagt. ,,Maar wie zijn wij eigenlijk? Wát herdenken wij? Dat is een intrigerende vraag, waarvan het antwoord veel over ons zelf zegt. De omgang met ons verleden, is altijd onthullend. Wat wij niet meer weten van het verleden is als de donkere kant van de maan: we zien hem niet, maar hij is er wel. Dat er hier, pas zeventig jaar na de oorlog, voor de vermoorde joodse Heemstedenaren en onderduikers een gedenkteken is neergezet, kan leiden tot een interessant zelfonderzoek.’’

Maar dat het monument er staat, is belangrijk, benadrukte hij: ,,Deze medeburgers krijgen nu, door het tonen van hun namen, hun identiteit terug. Het was de bedoeling van de nazi’s om iedere herinnering aan hun miljoenen slachtoffers uit te wissen. Dat is dus niet gelukt. Door degenen die van hun gezicht werden beroofd, hun gezicht terug te geven. Ze krijgen hun individualiteit terug, ze zijn niet langer slechts getallen in een lange opsomming. Zodat ook wij met hen kunnen meevoelen.’’

Reageren is niet (meer) mogelijk.